Teknik Analiz Bize Ne Anlatır?

Borsayla ilk tanışmam bir berber dükkânında oldu. Çıraklık yaparken borsa haberlerini takip ederdim; ekranda akan kodlar ve yüzdeler ilgimi çekerdi. Herkesin bir hisse hakkında “çıkar” ya da “düşer” diye bir fikri vardı ama neye dayandığını anlatan pek yoktu. Ben de şunu merak ederdim: Bu fikirler neye bakılarak oluşuyor?

Yıllar sonra bu fikirlerin büyük kısmının hiçbir şeye dayanmadığını anladım. Ama bir kısmı, farkında olmadan teknik analizin yaptığı şeyi yapıyordu: fiyatın geçmişte nasıl davrandığına bakıp bir sonraki adımı tahmin etmeye çalışmak. Sadece bunu düzensiz, duygusal ve hafızaya güvenerek yapmak.

Teknik analiz, bu içgüdüsel işi bir sisteme oturtmaya çalışan yaklaşım. O kadar.

Grafik aslında bir kayıt defteri

Bir hissenin grafiğini açtığında karşına çıkan şey, belirli bir zaman diliminde alıcılarla satıcıların nerede anlaştığının kaydı. Her işlem bir fiyatta gerçekleşiyor. O fiyatlar zaman içinde yan yana dizildiğinde bir çizgi ya da mum dizisi oluşuyor.

Bu kayıt bize şirketin değerini söylemez. Bunu çok net ayırmak lazım. Şirketin ne kazandığını, borcunun ne durumda olduğunu, nakit akışının sağlıklı olup olmadığını anlamak için bilançoya bakarsın. Bu konuyu bilanço okumayı bilmek yazısında ayrıca anlattım. Grafik ise başka bir soruya cevap verir: Piyasadaki insanlar bu şirkete şu an nasıl davranıyor?

Bu ikisi aynı şey değil. İyi bir şirketin hissesi aylarca düşebilir, zayıf bir şirketin hissesi bir süre coşkuyla yükselebilir. Teknik analiz davranışı okur, temel analiz değeri. İkisini birbirinin yerine koymaya çalışan insan genellikle hayal kırıklığı yaşıyor.

Teknik analizin dayandığı üç varsayım

Klasik teknik analiz kitaplarında hep aynı varsayımlar tekrarlanır ve bence bunları bilmek, aracı neden kullandığını anlamak için şart.

Birincisi, fiyatın bilinen her şeyi az çok yansıttığı fikri. Bir şirketle ilgili haber, beklenti, söylenti, korku ne varsa alım satım kararlarına dönüşür ve fiyatta iz bırakır. Bu her zaman tam ve anında olmaz ama genel eğilim böyledir.

İkincisi, fiyatların rastgele zıplamak yerine belirli bir yönde bir süre hareket etme eğiliminde olması. Yani trend. Yükselen bir hisse, bir şey değişene kadar yükselmeye devam etme eğilimi gösterir. Bu bir yasa değil, bir eğilim.

Üçüncüsü, tarihin kendini tekrar etme eğilimi. Burada kastedilen aynı fiyatların gelmesi değil, insan psikolojisinin benzer durumlarda benzer tepkiler vermesi. Korku da açgözlülük de yüzyıllardır aynı. Bir hisse uzun süre 50 TL’yi geçemediyse, fiyat tekrar 50’ye yaklaştığında orada satmak için bekleyen birileri olması şaşırtıcı değil.

Bu varsayımların her biri tartışılabilir. Akademide bunlara itiraz eden ciddi görüşler var ve ben bu itirazları önemsiz bulmuyorum. Ama sahada, ekran başında, bu varsayımların işe yaradığı durumlarla yaramadığı durumları ayırt etmeyi öğrendikçe teknik analiz daha anlamlı bir hâl alıyor.

Grafiğin dili

Teknik analizi öğrenmek biraz yeni bir dil öğrenmeye benziyor. Önce harfleri öğrenirsin, sonra kelimeleri, sonra cümleleri.

Harfler mumlar. Tek bir mum, o zaman diliminde fiyatın nerede açılıp nerede kapandığını, en yükseğe ve en düşüğe nereye kadar gittiğini gösterir. Mum grafiklerini okumak üzerine ayrı bir yazı yazdım, oradan başlamanı öneririm.

Kelimeler seviyeler. Fiyatın defalarca durduğu, geri döndüğü bölgeler. Bunlara destek ve direnç diyoruz ve nasıl çizildiklerini destek ve direnç seviyeleri yazısında adım adım anlattım.

Cümleler ise trendler. Fiyatın genel olarak nereye gittiği, bu gidişin ne kadar düzenli olduğu, nerede yorulduğu. Trend çizgileri ve kanallar yazısı bu kısmı anlatıyor.

Bir de bu dilin aksanı diyebileceğimiz şeyler var: hacim, hareketli ortalamalar, RSI ve MACD gibi göstergeler. Bunlar ana metni değiştirmez ama nasıl okunması gerektiği konusunda ipucu verir. Mesela fiyat bir direnci kırdı ama hacim neredeyse hiç artmadıysa, o kırılımı biraz şüpheyle karşılarım. Hacmin neden bu kadar önemli olduğunu işlem hacmi yazısında konuştum.

Grafik neyi söylemez

Burası en çok atlanan kısım ve bence en önemlisi.

Grafik sana yarın ne olacağını söylemez. Sadece bugüne kadar ne olduğunu ve bu durumda hangi senaryoların daha olası göründüğünü söyler. Bu ikisi arasındaki fark küçük gibi görünür ama para yönetimi açısından her şeyi değiştirir.

Diyelim ki fiyat 80 TL’de güçlü bir destekte duruyor. Teknik analiz bana “burada alıcıların çıkma ihtimali yüksek” der. “Burada alıcılar çıkacak” demez. Eğer fiyat 76’ya düşüp orada kapanırsa senaryom bozulmuş demektir ve bunu önceden kabul etmem gerekir. İlk yıllarımda en çok yaptığım hata buydu: Bir seviyeye o kadar inanıyordum ki, kırıldığında bile “yanlış kırılım, geri döner” diye bekliyordum. Bazen döndü, çoğu zaman dönmedi.

Grafik ayrıca beklenmedik olayları göremez. Bir sabah gelen kötü bir haber, bir anda bütün seviyeleri anlamsız kılabilir. Teknik analizle çalışan herkesin bunu kabullenmesi lazım.

Peki neden hâlâ kullanıyorum?

Çünkü bir karar vermek için bir çerçeveye ihtiyacım var. Grafik bana “nereden girersem riskim makul olur, nerede yanıldığımı anlarım” sorularına cevap aramak için bir zemin veriyor. Bu bir kehanet değil, bir plan aracı.

Teknik analizin bence en büyük faydası, kararı duygudan biraz uzaklaştırması. Piyasada çoğu insan herkes korktuğunda satmak, herkes heveslendiğinde almak ister. Grafiğe bir plan çerçevesiyle bakınca, en azından bu korkunun ve hevesin nerede yoğunlaştığını görebiliyorsun. Onların içine kapılmak yerine onları gözlemleyebiliyorsun.

Ama bu plan, risk yönetimi olmadan yarım kalır. Ne kadar emin olursan ol, her işlemde yanılma ihtimalini hesaba katman gerekiyor. Piyasalarda risk yönetimi yazısı bu yüzden teknik analiz serisinin gizli bir parçası gibi.

Nereden başlamalı

Benim tavsiyem acele etmemek. Ekranına on tane gösterge yükleyip hepsinin aynı anda bir şey söylemesini beklemek, yeni başlayanların en sık düştüğü tuzak. Önce sade bir mum grafiği aç. Göstergeleri kapat. Bir hissenin son bir yılına bak ve sadece şunu sor: Fiyat nerelerde durmuş, nerelerde hızlanmış, nerelerde kararsız kalmış?

Bunu birkaç hafta yap. Sonra seviyeleri çizmeye başla. Sonra hacmi ekle. Göstergeleri en son ekle ve onları ana karar aracı değil, ikinci görüş olarak kullan.

Bu iş sabır istiyor. Borsada başarı sabırla başlar derken kastettiğim şey biraz da bu: Grafiği okumayı öğrenmek, ondan para kazanmayı öğrenmekten önce gelir. Ve ikincisi her zaman olmayabilir. Ama ilki seni en azından piyasada daha bilinçli bir insan yapar.