Trendi Görmek, Trend Çizgisi Çekmek ve Kanal Kurmak

Piyasada en sık duyduğum söz “trend senin dostundur”. Doğru bir söz ama eksik. Trend dostundur, ta ki bitene kadar. Ve bittiğini genelde en son anlayan, ona en çok güvenen kişi oluyor.

Trendi nasıl tanıdığımdan, çizgiyi nereden çektiğimden ve kanalları ne işe kullandığımdan bahsedeyim. Biraz da çizgilerin bana nasıl oyun oynadığından.

Trend dediğimiz şey aslında bir sıralama

Trendi tanımlamanın en sade yolu tepelere ve diplere bakmak. Fiyat hiçbir zaman dümdüz gitmez, dalgalanarak ilerler. Her dalganın bir tepesi, her geri çekilmenin bir dibi olur.

Yükselen trendde her yeni tepe bir öncekinden yüksek, her yeni dip de bir öncekinden yüksektir. Hayali bir örnek: Fiyat 40’tan 48’e çıkıyor, 44’e geri çekiliyor, sonra 53’e çıkıyor, 49’a geri çekiliyor, ardından 58’i görüyor. Tepeler 48, 53, 58. Dipler 44, 49. İkisi de yükseliyor. Bu düzenli bir yükselen trend.

Düşen trend bunun aynadaki görüntüsü. Alçalan tepeler, alçalan dipler. Yatay trendde ise tepeler ve dipler aşağı yukarı aynı seviyelerde kalır, fiyat bir aralıkta gidip gelir.

Bunu gözle görmek, herhangi bir çizgi çekmekten önce gelir. Ben bir grafiği ilk açtığımda sadece son birkaç tepeyi ve dibi zihnimde sıralarım. Çizgiyi ondan sonra çekerim. Tersini yapınca, yani önce çizgiyi çekip sonra trendi aramaya kalkınca, çizgi beni yönlendirmeye başlıyor.

Çizgiyi çekmek

Yükselen trendde dipleri birleştir

Yükselen trend çizgisi, en az iki dibi birleştirerek çizilir ve fiyatın altında kalır. İki dip bir çizgi çizmene yeter ama o çizginin gerçekten bir şey ifade ettiğini gösteren şey üçüncü dokunuştur. Fiyat üçüncü kez çizgiye yaklaşıp oradan tepki verirse, çizgiyi ciddiye almaya başlarım.

Düşen trendde bunun tersini yapıyorsun: tepeleri birleştiriyorsun ve çizgi fiyatın üstünde kalıyor.

Fitilden mi gövdeden mi?

Bu sorunun tek bir doğru cevabı yok ve çevremde iki tarafı da savunan insanlar var. Ben genelde gövdelerden çizmeyi tercih ediyorum, çünkü fitiller anlık sıçramaları gösteriyor ve çizgiyi gereksiz yere eğiyor. Ama bir fitil çok belirginse ve birçok kez aynı yere dokunmuşsa, onu yok saymıyorum.

Önemli olan tutarlılık. Bir grafikte fitilden, diğerinde gövdeden çizersen, kendi gözünü kandırma ihtimalin artar.

Eğim meselesi

Çok dik çizgiler uzun yaşamaz. Bir hisse birkaç hafta içinde 30’dan 60’a çıktıysa, bu yükselişin altına çektiğin çizgi muhtemelen kısa sürede kırılacaktır. Bu, trendin bittiği anlamına gelmeyebilir. Sadece o hızın sürdürülemediği anlamına gelebilir. Fiyat daha yatık bir eğimle yükselmeye devam edebilir.

Ekran başında çok gördüğüm bir durum bu: İnsanlar dik bir çizginin kırılmasını trendin dönüşü sanıp satıyor, sonra fiyat daha sakin bir eğimle yükselmeye devam ediyor. Ben dik bir çizgi kırıldığında genelde yeni, daha yatık bir çizgi arıyorum.

Logaritmik ölçek

Uzun vadeli grafiklerde, özellikle fiyatın birkaç katına çıktığı durumlarda, doğrusal ölçek yanıltıcı olabilir. 10’dan 20’ye çıkmak ile 100’den 110’a çıkmak doğrusal grafikte aynı mesafe gibi görünmez ama yüzde olarak ilki yüzde 100, ikincisi yüzde 10. Logaritmik ölçekte çekilen trend çizgileri bu farkı dikkate aldığı için uzun dönemde daha anlamlı olabiliyor. Kısa vadeli grafiklerde fark pek önemli değil.

Kanal kurmak

Trend çizgisini çektikten sonra ona paralel bir çizgiyi karşı taraftaki tepelerden geçirirsen bir kanal elde edersin. Yükselen trendde alt çizgi diplerden, üst çizgi tepelerden geçer ve ikisi paraleldir.

Kanalın güzelliği, fiyatın nerede “pahalı”, nerede “ucuz” göründüğüne dair kabaca bir fikir vermesi. Yükselen bir kanalda fiyat alt banda yaklaştığında alıcıların ilgisi artabilir, üst banda yaklaştığında kâr satışları gelebilir. Bu tamamen göreli bir pahalılık, şirketin değeriyle ilgisi yok. Şirketin gerçek değerine dair fikir edinmek istiyorsan bilanço okumayı öğrenmen lazım, kanal bunu söylemez.

Kanallarla ilgili ilginç bir gözlem daha var. Fiyat bir süre kanalın üst bandına ulaşamamaya başlarsa, yani yükselişler kanalın ortasında sönmeye başlarsa, bu trendin yorulduğuna dair erken bir işaret olabilir. Alt bant kırılmadan önce bu tür bir zayıflama görmek sık rastlanan bir şey.

Bir de yatay kanallar var. Fiyat belirli bir aralıkta uzun süre gidip geliyorsa, aslında bir destek ve bir direnç arasında sıkışmış demektir. Bunun detaylarını destek ve direnç yazısında anlattım. Yatay kanallar çoğu zaman bir sonraki büyük hareketin hazırlık evresi oluyor ve hangi yöne çıkılacağını önceden bilmek mümkün değil.

Trend ne zaman biter?

Bunu bilen biri olsaydı borsa bu kadar zor olmazdı. Ama dikkat ettiğim birkaç şey var.

İlki yapının bozulması. Yükselen trendde fiyat ilk kez bir önceki dibin altına inerse, yükselen dipler sıralaması bozulmuş olur. Bu tek başına trendin bittiği anlamına gelmez ama benim için bir uyarı ışığıdır. Yukarıdaki örnekte fiyat 58’den sonra 49’un altına inip 46’da kapanırsa, o yapıyı yeniden gözden geçiririm.

İkincisi çizginin hacimle kırılması. Trend çizgisi düşük hacimle kırıldığında fiyat sık sık geri dönüp çizginin üstüne çıkar. Yüksek hacimli bir kırılım ise daha ciddi bir değişime işaret edebilir. Hacmin neden bu kadar önemli olduğunu işlem hacmi yazısında anlattım.

Üçüncüsü, kırılımdan sonraki davranış. Kırılan bir yükselen trend çizgisine fiyat aşağıdan geri gelip altında kalırsa, eski destek dirence dönüşmüş olur. Bu bana kırılımın ciddi olduğunu düşündürür.

Çizgilerle aranı iyi tut ama onlara âşık olma

İlk yıllarımda bir çizgiyi çektikten sonra ona bağlanırdım. Fiyat çizgiyi kırdığında çizgiyi biraz kaydırıp yeniden çizerdim. Sonra bir daha. Sonunda elimde fiyatı her durumda kurtaran bir çizgi kalırdı ama hiçbir şey söylemeyen bir çizgi.

Bunu bıraktım. Bir çizgi kırıldığında kırıldığını kabul ediyorum. Gerekiyorsa yeni bir çizgi çekiyorum, ama eskisini kurtarmak için değil, yeni yapıyı anlamak için.

Trend takibi sabır isteyen bir yaklaşım. Trendin ortasında girip sonuna kadar kalmak, her dalgalanmada çıkıp girmekten çok daha zor ama çoğu zaman daha sakin bir yol. Sabırla ilgili yazdıklarım burada da geçerli. Trendin yönünü ölçmek için çizgilere ek olarak hareketli ortalamaları da kullanıyorum, onları da ayrı bir yazıda anlattım.