Borsada Başarı Sabırla Başlar

Sabır kelimesini borsa bağlamında duyunca çoğu insanın aklına bir hisseyi alıp yıllarca unutmak geliyor. Öyle bir yaklaşım da var, ama benim kastettiğim sabır biraz daha geniş. Acele etmemek, her hareketi kovalamamak, bir planın sonuç vermesine zaman tanımak ve belki en zoru, hiçbir şey yapmamanın da bir karar olduğunu kabul etmek.

Bunu kâğıt üstünde söylemek kolay. Ekran başında uygulamak başka.

Dükkânda öğrendiğim sabır

Çıraklık bana sabrı erken öğretti. Bir zanaatı öğrenirken ilk iş yapmak değil, izlemektir; ne zaman ne yapıldığını görmeden işe girişen hata yapar. Borsada da durum farklı değil.

Borsaya ilk merak saldığımda bu dersi unuttum. İlk bilgisayarımı aldım, grafik açmayı öğrendim ve sanki öğrenmem gereken her şeyi öğrenmişim gibi işlem yapmaya başladım. Her gün bir şeyler alıp satmazsam bir şey kaçırıyormuşum gibi geliyordu. Sonuç tahmin edileceği gibi oldu. Komisyonlar birikti, küçük zararlar büyüdü, ve bir süre sonra neyi neden yaptığımı bile hatırlayamaz hale geldim.

Hareket etmek ile ilerlemek aynı şey değil

Piyasanın bir tuzağı var: Sürekli bir şey oluyor. Fiyatlar her saniye değişiyor, haberler akıyor, birileri bir şeylerden bahsediyor. Bu akış insana “ben de bir şey yapmalıyım” hissi veriyor. Üstelik aracı kurum uygulamaları da bu hissi besleyecek şekilde tasarlanmış gibi. Telefonda tek dokunuşla emir girebiliyorsun, bildirimler sürekli bir şeyin olduğunu hatırlatıyor. İşlem yapmak hiç bu kadar kolay olmamıştı. Kolay olması, doğru olduğu anlamına gelmiyor tabii.

Oysa çoğu gün yapılacak en mantıklı şey hiçbir şey yapmamak. Planın varsa ve plana uyan bir durum oluşmamışsa, beklemek tembellik değil. Balık tutan birini düşün. Oltayı attıktan sonra her dakika çekip bakmıyor. Boş durmuyor ama, suyu izliyor, hazır bekliyor.

Kendi işlemlerime geriye dönüp baktığımda en kötü sonuçların önemli bir kısmının “sıkıldığım” günlerde açtığım pozisyonlardan geldiğini gördüm. Bunu görebilmemi sağlayan şey işlem günlüğü tutmaya başlamamdı. O konuyu işlem günlüğü tutmak neden hayatımı değiştirdi yazısında ayrıntılı anlattım. Kâğıda dökülünce insanın kendine söyleyecek pek bahanesi kalmıyor.

Sabır stratejiye göre şekil değiştirir

Burada bir şeyi netleştirmek istiyorum. Sabır her yatırımcı için aynı şekilde görünmüyor.

Uzun vadeli bakan biri için sabır, şirketin hikâyesi değişmediği sürece fiyat dalgalanmalarına tahammül etmek demek. Bir şirketi bilançosunu okuyarak, işini anlayarak aldıysan, birkaç haftalık düşüş tek başına bir satış sebebi olmuyor. Bu bakışı uzun vadeli bakış açısı yazısında daha geniş ele aldık.

Daha kısa vadeli işlem yapan biri için sabır başka bir şey. Kurulumun oluşmasını beklemek, giriş seviyesine gelmeden atlamamak, planladığın çıkış koşulu oluşmadan panikle kapatmamak. Ama aynı zamanda zarar-kes seviyesi geldiğinde “biraz daha bekleyeyim” diye direnmemek. İşte burada sabır ile inat birbirine çok karışıyor.

Sabır mı, inat mı

Zararda olan bir pozisyonu tutmayı ikisinden hangisi olarak görmeli? Bence ayrımı yapmanın yolu, pozisyona girerken ne düşündüğünü hatırlamak. Girdiğin sebep hâlâ geçerliyse ve önceden belirlediğin çıkış seviyesi gelmemişse, beklemek sabırdır. Girdiğin sebep ortadan kalktıysa ve sen sadece zararı kabullenmek istemediğin için tutuyorsan, bu inattır. Hatta biraz da kendini kandırmaktır.

Bu ayrımı anlık duyguyla yapmak çok zor. O yüzden girişte yazılı bir plan olmalı. Zarar-kes seviyesini nasıl belirlediğimi pozisyon büyüklüğü ve zarar-kes yazısında anlattım.

Kişisel bir not

Borsadan elde ettiğim ilk büyük kazançla anne babama bir ev aldım. Bunu bir başarı hikâyesi ya da örnek alınacak bir sonuç olarak anlatmıyorum. Piyasada kazanç kadar kayıp da var ve herkesin yolu farklı.

Bunu paylaşmamın sebebi şu: Bu işte kalıcı olan şey tek bir parlak hamle değil, acele etmemek ve hatalardan ders çıkarmaya çalışmak. Herkesin sonucu farklı olur. Piyasa kimseye bir şey borçlu değil.

Sabrı besleyen alışkanlıklarım

Yıllar içinde sabrı bir karakter özelliği olarak değil, bir alışkanlık olarak görmeye başladım. Bana yardımcı olan birkaç şey:

• İşleme girmeden önce neden girdiğimi iki cümleyle yazıyorum. İki cümleye sığdıramıyorsam girmiyorum.
• Gün içinde ekrana bakma sürelerimi sınırlı tutuyorum. Sürekli izlemek sabrı değil, kaygıyı besliyor.
• Haftada bir, piyasa kapalıyken, açık pozisyonlarımı sakin kafayla gözden geçiriyorum.
• Kaçırdığım fırsatları da not alıyorum, ama “kaçırdım” diye bir sonrakine atlamıyorum.

Son madde aslında başka bir konunun kapısını açıyor: kaçırma korkusu. Sabrın en büyük düşmanı o. FOMO ve panik satışı yazısında bunun üzerine uzun uzun konuştum.

Sabır öğrenilir

Kimse sabırlı doğmuyor. En azından ben doğmadım. Adana’da büyüyen biri olarak acele etmenin biraz kanımızda olduğunu söylesem yalan olmaz. Sıcakta bekletilmeyi hiç sevmeyiz. Ama sabır bir kas gibi, çalıştırdıkça güçleniyor. Plana uyduğun her gün, gereksiz bir işlem yapmadan kapattığın her ekran, o kası biraz daha geliştiriyor.

Bir de sabrın getirdiği garip bir rahatlık var. Her hareketi yakalamak zorunda olmadığını kabul ettiğinde, piyasaya bakışın değişiyor. Ekran artık seni sürekli bir şeye zorlayan bir yer olmaktan çıkıyor. Bekleyebildiğin için, gerçekten senin planına uyan fırsatları daha net görüyorsun.

Piyasa yarın da açılacak, öbür gün de. Bugün kaçırdığın şey için kendini yıpratmana, yarınki fırsatı da göremeyecek hale gelmene değmez.