İşlem Günlüğü Tutmak: Hatalarını Görmenin En Dürüst Yolu

Kayıt tutmadan işlem yapan birine bir ay sonra “bunu neden almıştın” diye sorsan, çoğu zaman net bir cevap alamazsın. O an bir sebep vardı herhalde, ama unutulmuştur. Kazançlar hatırlanır, kayıplar unutulmaya meyillidir. Hafıza insanı olduğundan daha iyi bir yatırımcı gibi gösterir.

İşlem günlüğü bu yanılsamayı dağıtır. Abartı gibi gelebilir ama piyasaya bakışı gerçekten değiştiren alışkanlıkların başında gelir.

Hafıza neden yetmiyor

İnsan hafızası seçici. Başarılarımızı “ben bilmiştim” diye, başarısızlıklarımızı ise “şanssızlık”, “manipülasyon”, “piyasa saçmaladı” diye kaydediyoruz. Kendimizi korumak için iyi bir mekanizma olabilir, ama öğrenmek için berbat.

Günlük bu çarpıtmayı düzeltiyor. O anki düşünceni o anda yazıyorsun ve sonradan değiştiremiyorsun. Bir ay sonra okuduğunda karşında bugünkü senin değil, o günkü senin aklından geçenler duruyor. Bazen bu biraz can sıkıcı oluyor. Olsun.

Günlükte neler olmalı

Günlüğümü yıllar içinde birkaç kez değiştirdim. Şu an kullandığım alanlar şunlar.

İşleme girmeden önce:

• Tarih ve araç. Hangi gün, ne aldım ya da sattım.
• Yön ve miktar. Alış mı satış mı, kaç lot, toplam tutar.
• Giriş fiyatı.
• Gerekçe. Bu işlemi neden yapıyorum? En fazla birkaç cümle. Teknik bir kurulum mu, temel bir değerlendirme mi, bir haber mi?
• Zarar-kes seviyesi. Hangi fiyatta yanıldığımı kabul edeceğim.
• Çıkış planı. Hangi koşulda kâr alacağım ya da pozisyonu gözden geçireceğim.
• Risk tutarı. Zarar-kes çalışırsa toplam sermayemin yüzde kaçını kaybediyorum.
• Ruh hali. Sakin, heyecanlı, sıkılmış, aceleci, korkmuş. Tek kelime yeter.

İşlemden çıktıktan sonra:

• Çıkış fiyatı ve tarihi.
• Sonuç. Kâr ya da zarar, hem tutar olarak hem de riske ettiğim miktarın katı olarak.
• Plana uydum mu. Evet ya da hayır. Hayırsa nerede saptım.
• Ne öğrendim. Tek cümle.

Bu listede bence en değerli iki alan ruh hali ve plana uyup uymadığım. Gerisi zaten aracı kurum ekstrelerinde var. Ama o ikisi hiçbir ekstrede yazmıyor.

“R” diye bir şey

Sonuç kısmında kullandığım bir kısaltmayı açıklayayım. Bir işlemde riske ettiğin tutara 1R diyorum. 500 TL riskle girip 1.000 TL kazandıysan sonuç +2R, zarar-kes çalışıp 500 TL kaybettiysen -1R. Bu sayede farklı büyüklükteki işlemleri aynı ölçüyle karşılaştırabiliyorum. Lirayla bakınca büyük işlemler gözüme daha önemli görünüyordu. R ile bakınca asıl tabloyu gördüm.

Bir örnek kayıt

Hayali bir işlem üzerinden göstereyim. Rakamlar uydurma, sadece biçimi görmen için:

Tarih: (giriş günü)
Araç: X hissesi
Yön: Alış, 200 lot, giriş 50,00 TL (toplam 10.000 TL)
Gerekçe: Uzun süredir yatay giden fiyat, hacimli bir günde
  direnci yukarı kırdı. Son finansallarda bozulma görmedim.
Zarar-kes: 47,50 TL (kırılan direncin altı)
Risk: 200 x 2,50 = 500 TL, sermayenin %0,5'i
Çıkış planı: 55 civarında yarısını satmayı düşünüyorum,
  kalanında zarar-kesi maliyete çekeceğim.
Ruh hali: Sakin ama biraz aceleci (dün bir hareketi kaçırdım)

--- Çıkıştan sonra ---
Çıkış: 47,40 TL, zarar-kes çalıştı
Sonuç: -520 TL (yaklaşık -1R)
Plana uydum mu: Evet
Not: Kurulum bozuldu, sorun yok. "Aceleci" notlu işlemleri
  ay sonunda ayrıca kontrol edeceğim.

Dikkat edersen zarar-kes 47,50’de ama çıkış 47,40’tan gerçekleşmiş. Bu da günlüğün bana öğrettiklerinden biri: Hesapladığım risk ile gerçekleşen kayıp her zaman aynı olmuyor.

Haftalık bakış

Günlük tutmak işin yarısı. Diğer yarısı onu okumak. Ben haftada bir, genelde hafta sonu, piyasa kapalıyken o haftanın kayıtlarına bakıyorum. Ayda bir de daha geniş bir değerlendirme yapıyorum.

Bakarken kendime sorduğum şeyler var. Plana uymadığım işlemler nasıl sonuçlandı? Belli bir ruh haliyle açtığım işlemlerde bir örüntü var mı? Hangi tür kurulumlarda daha iyiyim, hangilerinde sürekli kaybediyorum? Zarar-kes seviyelerime gerçekten uyuyor muyum, yoksa sürekli aşağı mı çekiyorum?

Bu sorular bana çok şey gösterdi. Sıkıldığım günlerde açtığım işlemlerin genel ortalamamı aşağı çektiğini, seansın belli saatlerinde daha dikkatsiz olduğumu, kazanan pozisyonlardan erken çıkıp kaybedenleri uzun tuttuğumu bu sayede gördüm. Hiçbirini bir kitapta okuyarak bu kadar net göremezdim. Kitap başkasından bahsediyordu, günlük benden.

Defter ya da tablo, fark etmez

İlk günlüğümü bir okul defterine tuttum. İlk bilgisayarımı aldıktan sonra da bir süre defterle devam ettim, alışkanlık işte. Sonra bir hesap tablosuna geçtim, çünkü R ortalamalarını, plana uyma oranını elle hesaplamak zahmetliydi.

Hangi formatı seçtiğin çok önemli değil, önemli olan sürdürmek. Çok ayrıntılı bir günlük birkaç hafta sonra bırakılıyor. Az ama düzenli tutulan bir günlük, çok ama yarım kalan bir günlükten çok daha faydalı. İlk başta sadece gerekçe, zarar-kes ve ruh hali ile başlayabilirsin. Gerisini zamanla eklersin.

Uzun vadeli yatırımcı için günlük

Uzun vadeli yatırım yapan biri de bence günlük tutmalı. Belki işlem başına değil, karar başına. Bir şirketi neden portföye aldığını, hangi gelişmelerin seni yeniden düşünmeye iteceğini yazmak, yıllar sonra o pozisyonu değerlendirirken çok işe yarıyor. Şirketin hikâyesi mi değişti, yoksa sadece fiyatı mı? Bu soruya cevap vermek için başta ne düşündüğünü bilmen gerekiyor. Uzun vadeli bakış açısı yazısındaki yaklaşımla da güzel örtüşüyor.

Günlüğün asıl işi

Günlük sana daha iyi işlemler bulmanı sağlamıyor. Sana kendi davranışını gösteriyor. Piyasada kontrol edebildiğin tek şey kendi davranışın olduğuna göre, bundan daha değerli bir bilgi düşünemiyorum.

Duygusal kararlar konusunda daha fazlası için FOMO ve panik satışı, günlüğe yazacağın risk tutarının nasıl hesaplandığı için pozisyon büyüklüğü ve zarar-kes yazılarına bakabilirsin.