Hareketli ortalama, grafiğe eklenen ilk gösterge olur genelde. Benim de öyle oldu. Ekranda fiyatın etrafında yumuşak bir çizgi belirdi ve ilk düşüncem “işte, karmaşa gitti” oldu. Bir süre o çizgiyi bir tür pusula gibi kullandım. Sonra pusulanın hep biraz geç döndüğünü fark ettim.
O geç dönme meselesi, hareketli ortalamaları anlamanın merkezinde duruyor.
Ne hesaplıyoruz
Basit hareketli ortalama (SMA) son belirli sayıdaki kapanışın aritmetik ortalaması. 5 günlük basit ortalama için son beş günün kapanışlarını toplar, beşe bölersin.
Hayali bir örnek: Son beş günün kapanışları 100, 102, 101, 105 ve 107 TL olsun. Toplam 515, ortalama 103. Ertesi gün fiyat 110’dan kapanırsa, en eski değer olan 100 hesaptan çıkar, 110 girer. Yeni toplam 525, yeni ortalama 105. Ortalama böylece her gün bir adım “hareket eder”. Adı da buradan geliyor.
Üssel hareketli ortalama (EMA) aynı fikrin farklı bir versiyonu. Son günlere daha fazla ağırlık veriyor. Hesaplamada bir yumuşatma katsayısı kullanılır, genelde 2 / (gün sayısı + 1). 9 günlük EMA için bu yaklaşık 0,2 eder. Yani bugünün fiyatı yeni ortalamanın yaklaşık beşte birini belirliyor, geri kalanı önceki EMA değerinden geliyor. Sonuçta EMA fiyattaki değişikliklere SMA’dan daha hızlı tepki veriyor.
İkisi arasındaki fark
| Basit (SMA) | Üssel (EMA) | |
|---|---|---|
| Ağırlıklandırma | Her gün eşit | Yakın günler daha ağır |
| Tepki hızı | Daha yavaş | Daha hızlı |
| Gürültüye duyarlılık | Daha az | Daha fazla |
| Yanlış sinyal | Daha seyrek ama geç | Daha erken ama daha sık |
| Benim kullandığım yer | Uzun vadeli yönü görmek | Kısa vadeli ritmi takip etmek |
Hangisi daha iyi diye sorulduğunda cevabım hep aynı: İkisi de aynı ödünleşimin farklı noktaları. Hız istiyorsan yanlış alarmı kabul edeceksin. Daha az yanlış alarm istiyorsan geç kalmayı kabul edeceksin. Bu ikisini aynı anda en iyi yapan bir ortalama yok.
Hangi periyotlar
Piyasada en sık kullanılan periyotlar 20, 50, 100 ve 200 gün. Bunların özel bir matematiksel önemi yok. Ama çok sayıda insan aynı ortalamalara baktığı için bu çizgiler bir tür ortak referans hâline geliyor. Özellikle 200 günlük ortalama birçok yatırımcının uzun vadeli yönü değerlendirirken baktığı bir çizgi.
Ben genelde 20 ve 50 günlük EMA ile 200 günlük SMA’yı birlikte kullanıyorum. Bunu öneri olarak değil, kendi alışkanlığım olarak söylüyorum. Farklı periyotlarla çalışan, onlarla rahat eden çok insan tanıyorum.
Periyot seçerken dikkat ettiğim şey, hangi zaman diliminde işlem yaptığım. Birkaç günlük hareketleri takip eden biri için 200 günlük ortalama neredeyse hiç kıpırdamayan bir çizgi. Birkaç yıllık bakış açısıyla yatırım yapan biri için ise 20 günlük ortalama gereksiz bir gürültü.
Ortalamalar dinamik destek ve direnç gibi
Güçlü bir yükselen trendde fiyat geri çekildiğinde çoğu zaman belirli bir ortalamanın etrafında alıcı bulur. Bazı hisselerde bu 20 günlük, bazılarında 50 günlük oluyor. Fiyat aylarca bu çizgiye dokunup yukarı dönüyorsa, o ortalama artık eğik bir destek gibi davranıyor demektir.
Bu, yatay destek ve direnç seviyelerinin hareket eden bir versiyonu gibi. Ve aynı uyarılar burada da geçerli: bir ortalama ne kadar çok dokunulursa dokunulsun, bir sonraki dokunuşta tutacağının bir güvencesi yok.
Kesişimler
En popüler ortalama stratejisi kesişimler. Kısa vadeli ortalama uzun vadeliyi aşağıdan yukarı keserse yükseliş sinyali, yukarıdan aşağı keserse düşüş sinyali olarak yorumlanıyor. 50 günlük ortalamanın 200 günlüğü yukarı kesmesine “altın kesişim”, aşağı kesmesine “ölüm kesişimi” deniyor.
İsimleri çok etkileyici. Haber başlıklarında da sık görürsün. Ama gerçekte ne olduğunu bir düşün. 50 günlük ortalama, son 50 günün ortalaması. 200 günlük, son 200 günün. Bu ikisinin kesişmesi için fiyatın zaten bir süredir yükseliyor olması lazım. Yani altın kesişim oluştuğunda hareketin önemli bir kısmı çoktan gerçekleşmiş olabilir.
İlk yıllarımda en çok yaptığım hata buydu: Kesişimi bir başlangıç sinyali sanıyordum. Oysa çoğu zaman bir teyit sinyali. Trendin varlığını doğrulayabilir ama erken giriş fırsatı sunmaz.
Bir de yatay piyasa sorunu var. Fiyat bir aralıkta gidip gelirken ortalamalar birbirine yaklaşır ve sık sık kesişir. Her kesişimde işlem açan biri bu dönemde art arda küçük kayıplar yaşayabilir. Buna piyasada “testere” etkisi diyorlar, çünkü hesabı küçük küçük kesip götürüyor.
En sık gördüğüm yanılgılar
Ortalamanın üstü iyi, altı kötü diye düşünmek. Fiyatın 200 günlük ortalamanın üstünde olması, uzun vadeli yönün yukarı olduğunu düşündürebilir. Ama bu tek başına alım için bir sebep değil. Fiyat ortalamanın çok üstüne çıkmışsa, bu bazen aşırı ısınmanın da işareti olabilir.
En iyi periyodu bulmaya çalışmak. Geçmiş grafiklerde 37 günlük ortalamanın 50 günlükten daha iyi sonuç verdiğini bulabilirsin. Sonra 37’yi kullanmaya başlarsın ve gelecekte işe yaramaz. Bu, geçmişe aşırı uyum sağlamanın klasik bir örneği. Algoritmik işlem yazısında bu tuzağı biraz daha ayrıntılı anlattım.
Ortalamaları tek başına kullanmak. Bir ortalama sana yön hakkında fikir verir ama momentum, hacim ya da piyasanın genel durumu hakkında pek bir şey söylemez. Ben ortalamalarla birlikte RSI ve MACD gibi momentum göstergelerine ve işlem hacmine de bakıyorum. Bu arada MACD’nin kendisi de iki üssel ortalamanın farkından türetiliyor, yani ortalamaları anlamak onu anlamanın da ön koşulu.
Benim için ne işe yarıyor
Hareketli ortalamaları bir sinyal üreticisinden çok bir bağlam aracı olarak kullanıyorum. Grafiği açtığımda fiyatın 200 günlüğün üstünde mi altında mı olduğuna, 50 günlüğün eğiminin yukarı mı aşağı mı baktığına bakıyorum. Bu bana genel havayı söylüyor. Kararı ise trend yapısı, seviyeler ve hacimle birlikte veriyorum.
Ortalamalar geçmişin özetidir ve hep biraz geriden gelirler. Bunu kabul edip ona göre kullanınca, işe yarayan sade bir araca dönüşüyorlar.
Bu yazı eğitim amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir. İçerikte geçen kavram ve örnekler genel bilgilendirme içindir; herhangi bir sermaye piyasası aracının alım ya da satımına yönelik öneri taşımaz. Yasal uyarının tamamı