İşlem Hacmi: Grafiğin Altındaki Çubuklara Neden Bakmalısın?

Grafiğin altında küçük çubuklar vardır. Çoğu yeni başlayanın gözü onlara hiç gitmez. Benim de uzun süre gitmedi. Fiyata bakıyordum, göstergelere bakıyordum, ama o çubuklar orada süs gibi duruyordu.

Sonra bir şey dikkatimi çekti. Çok heyecanlandığım birçok kırılım, birkaç gün sonra geri dönüp sönüyordu. Geriye dönüp baktığımda bu kırılımların büyük kısmında altındaki çubukların neredeyse hiç büyümediğini gördüm. Fiyat bir şey söylüyordu, ama kimse onu dinlemiyordu.

Hacim, belirli bir zaman diliminde el değiştiren hisse sayısı. Bu kadar basit. Ama bu basit sayı, fiyat hareketinin arkasında ne kadar katılım olduğunu gösteriyor. Ben hacmi bir hareketin ses yüksekliği gibi düşünüyorum. Fiyat ne dendiğini söylüyor, hacim ne kadar yüksek sesle dendiğini.

Mutlak değil, göreli bak

İlk öğrendiğim şey, hacmin tek başına bir sayı olarak pek bir şey ifade etmediğiydi. Bir hissenin günlük hacminin 2 milyon adet olması yüksek mi düşük mü? Bilmiyorum. O hissenin normalde ne kadar işlem gördüğüne bakmam lazım.

Bu yüzden hacmi hep kendi ortalamasıyla kıyaslıyorum. Grafik programlarının çoğunda hacim çubuklarının üzerine 20 günlük ortalama çizgisi eklenebiliyor. Bir günün hacmi bu ortalamanın iki katıysa, o gün bir şeyler olmuş demektir. Ortalamanın yarısıysa, piyasa o hisseyle pek ilgilenmiyor demektir.

Bazı insanlar buna “göreli hacim” diyor. Adı ne olursa olsun mantık aynı: Bugünü o hissenin kendi geçmişiyle kıyasla.

Fiyat ve hacmi birlikte okumak

Hacmi tek başına değil, fiyatla birlikte okuyorum. Şu tablo, ekran başında en sık karşılaştığım dört durumu ve onlardan genelde ne çıkardığımı özetliyor.

Bunlar katı kurallar değil. Mesela düşen fiyat ve azalan hacim bazen sadece ilginin tamamen kaybolduğunu gösterir, düşüş sessizce sürebilir. Ama genel bir okuma çerçevesi olarak bu tablo bana çok iş gördü.

Kırılımlarda hacim

Hacme en çok baktığım an, fiyat önemli bir seviyeyi geçtiğinde.

Diyelim ki bir hisse aylardır 50 TL’yi aşamıyor. Bir gün 53’ten kapanıyor. Bu bir kırılım mı? Fiyata bakarak evet. Ama o günün hacmi son 20 günün ortalamasından düşükse, ben o kırılıma pek güvenmem. Gerçek bir kırılım genelde yeni alıcıların piyasaya girmesini gerektirir ve bu da hacme yansır.

Aynı gün hacim ortalamanın iki üç katıysa, tablo değişir. Bu, çok sayıda insanın o seviyede bir şeylerin değiştiğine karar verdiği anlamına gelebilir. Bu bile her zaman doğru çıkmıyor, yüksek hacimli kırılımların da geri döndüğünü gördüm. Ama düşük hacimli olanlara göre daha sık tutunduklarını gözlemliyorum.

Destek ve direnç ile trend çizgilerinde bir kırılımı değerlendirirken hacim benim ilk kontrol ettiğim şeylerden biri.

Tükeniş hacmi

Bazen uzun bir düşüşün sonunda hacim birden patlar. Fiyat sert düşer, hacim ortalamanın üç dört katına çıkar, herkes panik içinde satar. Ertesi günlerde ise satış baskısı birden azalır.

Bu duruma tükeniş deniyor. Satmak isteyen herkes sattıktan sonra satacak kimse kalmamış gibi olur. Bu tür bir hacim patlamasının ardından bazen dip oluşur. Bazen ise sadece bir mola olur ve düşüş devam eder. Dolayısıyla tükeniş hacmini gördüğümde “dip burası” demiyorum, sadece dikkatimi artırıyorum. O bölgede bir çekiç ya da yutan mum formasyonu oluşursa, ikisini birlikte değerlendiriyorum.

Yükselişin tepesinde de benzer bir şey olabiliyor. Uzun süredir yükselen bir hisse bir gün çok yüksek hacimle sert bir yükseliş yapıyor, herkes heyecanla alıyor, sonra fiyat bir daha o zirveye ulaşamıyor. Bu da coşkunun tükenmesi.

Hacme dayalı göstergeler

Hacmi daha sistematik okumak için bazı göstergeler var. En bilineni OBV, yani denge hacmi. Mantığı basit: Fiyatın yükseldiği günlerin hacmi toplama eklenir, düştüğü günlerin hacmi çıkarılır. Ortaya çıkan çizgi, hacmin hangi yönde biriktiğini gösterir.

OBV’yi en faydalı bulduğum yer, fiyatla uyumsuzluk gösterdiği durumlar. Fiyat yatay giderken OBV yükseliyorsa, sessiz sedasız bir alım birikimi olabilir. Fiyat yeni tepe yaparken OBV yapamıyorsa, yükselişin arkasındaki hacim zayıflıyor olabilir. Bu, RSI ve MACD’deki uyumsuzluk mantığının hacim versiyonu gibi.

Ama burada da aynı uyarı geçerli. OBV de yanılabilir, tek başına karar verdirecek bir araç değil.

Hacmin tuzakları

Hacim verisinin kendi zorlukları var. Endekse dahil olma ya da çıkma gibi teknik nedenlerle bazı günlerde hacim olağan dışı yükselir ve bunun piyasanın görüşüyle ilgisi olmayabilir. Bazı hisselerde de büyük blok işlemler hacmi bir anda şişirir. Grafikte bir günlük devasa bir hacim çubuğu gördüğümde, önce o günün sıradan bir gün olup olmadığını merak ediyorum.

Düşük hacimli, sığ hisselerde de dikkatli olmak lazım. Buralarda az sayıda işlem fiyatı kolayca oynatabilir ve teknik seviyeler daha az anlamlı olabilir. Ekran başında çok gördüğüm bir şey, düşük hacimli hisselerde çizilen güzel formasyonların bir anda anlamsızlaşması. Bu yüzden bir hissenin ortalama hacmi çok düşükse, teknik analize daha az güveniyorum ve pozisyon büyüklüğümü de buna göre ayarlıyorum. Bunun gerekçelerini risk yönetimi yazısında konuştum.

O küçük çubuklar

Bugün grafiği açtığımda fiyatla birlikte gözüm ilk o çubuklara gidiyor. Bir hareketi gördüğümde ilk sorduğum şey “ne kadar katılım var?” oluyor. Bu soru beni birçok heyecanlı ama içi boş hareketten korudu.

Teknik analizin genel mantığını henüz oturtmadıysan, teknik analiz bize ne anlatır yazısından başlayıp oradan bu yazıya dönmeni öneririm. Hacim, diğer her şeyin üstüne eklenen bir katman. Ama eksik olduğunda, diğer her şeyin sesi biraz kısılıyor.