Enflasyon Verisi Açıklanınca Piyasa Rakama Değil Farka Bakar

Her ay enflasyon verisinin açıklandığı sabah sosyal medyada iki tür yorum aynı anda dolaşır. Biri “yıllık enflasyon düştü, harika” der, diğeri “ama aylık rakam beklentinin üstünde geldi” der. İkisi de doğru söylüyor olabilir ve piyasa bu ikisinden hangisine bakacağını çoğu zaman saniyeler içinde seçer.

Benim gözlemim şu: o sabah fiyatları hareket ettiren şey enflasyonun yüksek ya da düşük olması değil. Piyasanın ne beklediği ile ne geldiği arasındaki mesafe.

Gerçekleşme tek başına bir şey söylemez

Enflasyon verisinin piyasaya etkisini anlamak için üç rakamı birlikte düşünmek gerekiyor: açıklanan rakam, piyasanın beklediği rakam ve bir önceki dönemin rakamı. Piyasa en çok ilk ikisinin arasındaki farka tepki verir.

Beklenti nereden gelir? Veri açıklanmadan önce kurumların ve ekonomistlerin tahminleri derlenir, merkez bankası da düzenli aralıklarla piyasa katılımcılarının beklentilerini anketle yayımlar. Bu tahminlerin ortası, piyasada “konsensüs” diye konuşulan rakamdır. Fiyatlar veri açıklanmadan önce zaten bu konsensüse göre şekillenmiştir.

Hayali bir tabloyla göstereyim. Rakamların hiçbiri gerçek değil, sadece mantığı anlatmak için uydurdum.

Dikkat edersen üç senaryoda da enflasyon hâlâ yüksek olabilir. Piyasa “enflasyon yüksek mi düşük mü” sorusundan çok “düşündüğümüzden iyi mi kötü mü” sorusuyla ilgilenir. A senaryosunda rakam ne kadar yüksek olursa olsun, zaten fiyatlandığı için büyük bir hareket görmeyebilirsin.

Neden faiz beklentisi üzerinden okunur

Enflasyon verisinin borsaya etkisi büyük ölçüde merkez bankası üzerinden geçer. Piyasa açıklanan rakama bakıp “bu veri merkez bankasını nasıl etkiler” diye düşünür. Beklentiden düşük bir enflasyon, faizlerin daha erken ya da daha fazla düşebileceği fikrini güçlendirir. Beklentiden yüksek bir rakam ise sıkı para politikasının daha uzun süreceği ihtimalini artırır. Faiz kararlarının borsaya etkisini ayrıca yazdığım için oradaki mekanizmalar burada da geçerli. Enflasyon verisi bir anlamda bir sonraki faiz kararının provası.

Bu yüzden veri günü ilk hareket genelde tahvil faizlerinde ve kurda görülür, borsa onları takip eder. Ben veri açıklandıktan sonra önce gösterge tahvil faizine bakarım. Orada ciddi bir hareket yoksa, piyasa veriyi büyük bir sürpriz olarak görmemiş demektir.

Manşetin altına bakmak

Ekranda tek bir rakam var gibi görünse de verinin içinde birçok katman var. Ben özellikle dört şeye bakıyorum.

Aylık ve yıllık fark. Yıllık enflasyon, son on iki ayın birikimidir. Geçen yılın aynı ayında çok yüksek bir aylık artış olduysa, bu ay o rakam hesaptan düşer ve yıllık enflasyon, aylık fiyat artışı hızlansa bile gerileyebilir. Buna baz etkisi deniyor. Manşetlerde “enflasyon düştü” yazarken aslında fiyat artış hızının yerinde saydığı dönemler olabiliyor. Bu yüzden ben aylık rakamı daha çok önemsiyorum, çünkü güncel ivmeyi o gösteriyor.

Çekirdek göstergeler. Gıda, enerji, alkol, tütün gibi oynak kalemlerin çıkarıldığı göstergeler fiyatlardaki kalıcı eğilimi görmeye yardım eder. Manşet rakam bir ay enerji fiyatlarındaki düşüş sayesinde iyi gelebilir ama çekirdek göstergeler inatçıysa merkez bankası bundan pek rahatlamaz. Piyasa da bunu bilir.

Hizmet ve mal ayrımı. Mal fiyatları kur ve emtia fiyatlarına daha hızlı tepki verir. Kira, eğitim, ulaştırma, lokanta gibi hizmet kalemleri ise daha yapışkandır, geçmiş enflasyona bakarak ayarlanma eğilimindedir. Hizmet enflasyonunun düşmesi, dezenflasyonun kalıcı olduğunun daha güçlü bir işareti olarak okunur.

Üretici fiyatları. Üretici fiyat endeksi üreticinin maliyet tarafını gösterir. Burada yaşanan artışlar zamanla tüketici fiyatlarına geçebilir. Şirket analizinde de işe yarar: üretici fiyatları hızla artarken nihai ürün fiyatını aynı hızda artıramayan şirketlerin marjı daralabilir.

Enflasyon şirket tablolarını da değiştirir

İşin bir de makro olmayan tarafı var. Yüksek enflasyon döneminde şirketlerin finansal tabloları başka türlü okunmalı. Satışlar nominal olarak çok hızlı büyüyor görünebilir ama bu büyümenin ne kadarı gerçek, ne kadarı sadece fiyat artışı? Ben bir şirketin ciro büyümesini her zaman o dönemin enflasyonuyla kıyaslarım. Satışlar enflasyonun altında büyüyorsa, şirket aslında reel olarak küçülüyor olabilir.

Enflasyon muhasebesi uygulandığı dönemlerde tablolarda net parasal pozisyon kazancı ya da kaybı diye bir kalem görürsün. Parasal varlıklar ile parasal borçlar arasındaki fark, şirketin enflasyondan nasıl etkilendiğini gösterir. Kasada çok nakit tutan şirket enflasyonda değer kaybeder, parasal borcu yüksek olan şirket ise kâğıt üzerinde kazanç yazabilir. Bu kalemleri anlamadan net kâra bakmak yanıltıcı olabilir. Bilanço okuma yazısı bu konuda iyi bir başlangıç.

Veri sabahı nasıl davranıyorum

Eskiden veri saatinde ekranın başında olur, rakam düşer düşmez bir şey yapmaya çalışırdım. Çoğu zaman yanlış yöne koşardım çünkü manşete bakıp detayı okumadan karar verirdim. Yıllık rakam güzel diye heyecanlanır, piyasanın aylık rakama ve çekirdek göstergelere kızdığını sonradan anlardım.

Artık veri sabahı yaptığım şey çok sade. Bir gün önce beklentiyi kâğıda yazıyorum. Veri gelince manşeti, aylığı, çekirdeği ve hizmet kalemini beklentiyle yan yana koyuyorum. Tahvil faizine ve kura bakıyorum. Sonra kapatıyorum. Elimdeki şirketler açısından bir şey değiştiyse onu ertesi gün düşünüyorum.

Bu sakinliğin bir nedeni de şu: tek bir aylık veri uzun vadeli tabloyu nadiren değiştirir. Dezenflasyon da enflasyonun yükselişi de aylar boyunca süren süreçlerdir. Bir ay sürpriz gelir, ertesi ay tersine döner. Bu dalgalanmanın içinde her veride pozisyon değiştirmeye çalışmak, işlem maliyetinden ve stresten başka pek bir şey kazandırmaz. Uzun vadeli bakış açısı üzerine yazdığım yazıda bunun nedenlerini daha geniş anlattım. Aynı beklenti mantığı ABD’den gelen veriler için de geçerli, onu da küresel piyasalar yazısında bulabilirsin.

Enflasyon verisini anlamak, ekonomiyi anlamanın küçük bir provası gibi. Ne kadar çok katmanını tanırsan, manşetteki tek bir rakama o kadar az kapılırsın.